Wanneer ben je nou eigenlijk een fenomeen? Het betekent eigenlijk toch niet meer dan dat je iets kan dat observeerbaar is? Wat is daar toch zo speciaal aan? Iedereen is dan toch fenomenaal? Wat is dit voor vreemd verschijnsel, ja, fenomeen dat wij aan het woord “fenomeen” meer betekenis toekennen dan dat het letterlijk betekent? Komt dat omdat fenomenen geacht worden zeldzaam te zijn? Zijn, in die überbezeichniss, alleen dingen die je zelden tot nooit kunt observeren fenomenaal? Dat is toch eigenlijk bijna het tegenovergestelde van de letterlijke betekenis van “fenomeen”? Zijn fenomenen eigenlijk anomalieën? Zijn alleen uitzonderlijke verschijnselen fenomenaal? Zou je kunnen zeggen dat wij fenomenen dus eigenlijk niet normaal vinden? Zijn fenomenen abnormaal? Is fenomenaliteit dan ook een rekbaar begrip? Ik bedoel, kun je ook een beetje fenomenaal zijn? Kun je fenomenaliteit aanleren? En kan je je eigen fenomenaliteit vergroten? Bestaat het begrip “fenomenaliteit” überhaupt? Is er behoefte aan dat woord? Of is het een fenomenaal onzinnig woord? En waarom stel ik alleen maar vragen? Is dat wel normaal? Is dit sowieso niet de meest fenomenale flauwekul die je ooit hebt gelezen? Besef jij je zelf eigenlijk wel hoe fenomenaal je bent dat je dit leest?
Taal
Waar genomen
Rond de zomervakantie hoor of lees je vaak dit: Jaap neemt de zaken waar tijdens Kees’ vakantie. Of: Henk neemt Piet waar tijdens zijn afwezigheid.
Dit moet je niet al te letterlijk nemen natuurlijk, als met zoveel dingen die we zeggen. Taal is daar natuurlijk helemaal niet voor bedoeld. Henk gaat Piet heus niet achterna reizen om hem een beetje gade te slaan. Evenmin gaat Jaap alleen maar kijken en luisteren naar de manier waarop Kees’ zaken gaan tijdens zijn vakantie. Er wordt ook verwacht dat Jaap ingrijpt of aan stuurt wanneer het nodig is. Alhoewel het in de praktijk toch meestal blijft bij het houden van het oog in het spreekwoordelijke zeil.
Met het werkwoord waarnemen is sowieso iets aan de hand. Bij vervoeging valt het uit elkaar als een slechte relatie. Bijvoorbeeld: Ik nam waar. Hoe zit dat überhaupt? Wat zijn de grammatikale wetten hier? Stofzuigen is ook zo’n werkwoord. Is het nou “ik heb stof gezogen” of “ik heb gestofzuigd”? Ik zeg zelf altijd expres het laatste, omdat ik een principieel mannetje ben. Nu weer terug naar dat waarnemen. In de kantoorsfeer schuilt daar een sexuele intimidatieadder onder het anti-statische tapijt. Alleen notoire sexisten of naïve taalklunzen schrijven dat zij hun collega waar hebben genomen.
Goeie shit dat pogen!
Hé Meneer, wat doet u nou?
Ik poog, jongeman, ik poog.
Pogen, hihihi, wa’s dat nou weer?
Pogen is een edele bezigheid, jij kan het ook. Probeer het maar eens.
Ja doei, ik ga echt niet zitten pogen zeg. Wat heeft dat nou voor zin?
Pogen is de zin des levens. Leven is pogen en pogen is leven.
Wat bazelt u toch ouwe. Leven gaat vanzelf. Daar hoef je toch niks voor te doen?
Nee jongeman, geleefd wórden gaat vanzelf, zélf leven niet.
Wacht effe, dus iemand anders kan mij leven? Cool!
Nee, niet “cool” jongeman. Zij die worden geleefd, bestaan niet.
Huh, dus geleefd worden kán helemaal niet?
In tegendeel, het gebeurt maar al te vaak.
Meneer, ik snap er de ballen van.
Jongeman, het is echt heel eenvoudig: bepaal jij wie je morgen bent, of doet een ander dat?
Ja dùh, ik natuurlijk. En trouwens, ik ben altijd wie ik ben, morgen en over honderd jaar.
Dat zeggen allen die geleefd worden. Zélf leven is jezelf ontwikkelen. Pogen is ontwikkelen.
Jaaaa, ja. Dus van pogen wordt je, zeg maar, nog vetter. En eh… kun je dat leren, dat pogen?
Zoals ik al zei, je kunt het al lang. Iedereen heeft het in zich om te pogen. Gewoon een kwestie van doen.
Dus ik hoef er niet voor te leren?
Eh, juist, dat zeg ik.
Goeie shit dat pogen!
meligte
hoogte – hoogheid
droogte – droogheid
nattigte – nattigheid
stilte – stilheid
kilte – kilheid
moeite – moeiheid
schoonte – schoonheid
luwte – luwheid
lulligte – lulligheid
waarte – waarheid
zwaarte – zwaarheid
heette – heetheid
blijte – blijheid
vrijte – vrijheid
boete – boeheid
klote – kloheid
gelijkte – gelijkheid
apartte – apartheid
wijdste – wijdsheid
wijste – wijsheid
mafte – mafheid
lengte – lengheid
lenigte – lenigheid
menigte – menigheid
onenigte – onenigheid
slaperigte – slaperigheid
veelte – veelheid
eente – eenheid
grootte – grootheid
gemeente – gemeenheid
overte – overheid
zinlooste – zinloosheid
oppervlakte – oppervlakheid
narigte – narigheid
rijpte – rijpheid
verste – versheid
groente – groenheid
verte – verheid
nabijte – nabijheid
dichtte – dichtheid
constante – constanheid
onzinnigte – onzinnigheid
gete – geheid
afscte – afscheid
flauwte – flauwheid
meligte – meligheid
Ik pleit voor een Nederlandse vertaling van WTF: WDW (Wat De Wip)
Proberen te trachten
Iemand schreef in een e-mail aan mij dat hij zou trachten om er op het afgesproken tijdstip te zijn. Trachten. Dat lijkt mij een uitstervend woord. Ik hoor het in ieder geval nooit iemand uitspreken. In geschreven vorm kom ik het heel soms nog wel eens tegen. Dat zijn dan heel ernstige, formele teksten. Trachten is hetzelfde als proberen, maar dan serieuzer, meer officieel. Trachten is proberen waarbij je extra je best doet. Trachten is koninklijk proberen. Beatrix tracht. Je heurt het haar zo zeggen.
De mailer van hierboven trachtte mij dus duidelijk te maken dat hij serieus zou proberen om op tijd te zijn. Hij heeft welliswaar moeite met op tijd komen, maar hij gaat het trachten. Onder voorbehoud van alles waar hij geen invloed op dacht te hebben. Hij was ruim een uur te laat, maar hij had het uit alle macht getracht. Ondanks het feit dat ik voor deze afspraak zelf extra vroeg voor van huis was gegaan trachtte ik er dan maar geen punt te maken. Hij had het immers getrácht.Op tijd komen ís ook best moeilijk. Ik weet daar alles van. Misschien moest ik het zelf ook maar eens wat vaker proberen te tráchten.
Zware woorden
Behang, Lommerrijk, Beslommering, Klamboe, Gedoe, Balk en Ballon. Loodzware woorden. Qua klank voelen ze voor mij als het laten neerploffen van een mud aardappelen die je kilometers lang op je schouders hebt gedragen. Het komt volgens mij door de manier waarop ik ze zelf uitspreek. Ik heb namelijk een dikke tongval (ook al zo’n vermoeiend woord).
Mijn “L” ligt ver achter in mijn mond. Het kost moeite om hem op gang te brengen.
Mijn “B” zou je moet filmen met zo’n high speed camera. Mijn hele gezicht, hals en nek golven mee door de geweldige schokgolven die ik ermee veroorzaak.
Achter mijn “M” klinkt een diep geaard gegrom die ik vanuit mijn bekken naar boven stuw.
Eenmaal uit mijn mond geslingerd heeft mijn “T” zoveel massa dat de eerstvolgende twee lettergrepen mee de diepte in worden getrokken.
En dan mijn “G”. Die haal ik ergens heel diep uit de aarde via mijn voetzolen. Het giert langs mijn ruggewervels omhoog naar mijn strot. Mijn gezicht vertrekt zich alsof ik moet kotsen en dan komt het naar buiten als het geluid van over elkaar schurende bakstenen.
Ik ben een geboren Groninger. De dikke tong is erfelijk. In het zuiden is de taal veel lichtvoetiger. Zachte zoevende geluidjes brengen ze daar voort. Kost nauwelijks moeite. Moeite. Mijn God, wat een zwaar woord ook. Ik hou er maar over op, want ik wordt er doodmoe van. Gegroet.
Luisterrijke taal
Toch bijzonder dat iets na een opluisterbeurt, er beter uit ziet. Ik denk bij luisteren vooral aan horen en niet aan zien. Laatst hoorde ik ook iemand over een tuin zeggen dat deze heel luisterrijk was. Oudbollig taalgebruik, maar weer dat luister.
Na even googlen kom ik erachter dat het woord “luister” ontleend is aan het Franse “lustre” en dat op haar beurt van het Italiaanse “Lustro”. Het betekent glans, schittering en glorie. Ons werkwoord opluisteren betekent dan zoveel als oppoetsen tot het glanst. Schone schijn?
Wij Nederlanders luisteren ook bij het horen. Waar komt dat dan weer vandaan? Duitsers hören alleen maar. Dus daar komt het niet vandaan. Het is vast wel weer van een andere taal ontleend. Om ons taaltje op te leuken, ja, op te luisteren. Schitterend toch, taal?
Sascha de Boer versus Lange Frans
Wat hebben onze NOS nieuwslezer Sascha de Boer en rapper Lange Frans met elkaar te maken? Op dit moment nog niks, maar als het aan mij ligt gaat Sascha in logopedische therapie bij die lange rapper. Misschien moet hij haar leren rappen in straattaal. Misschien dat ze dan dat afschuwelijke, Gooise erretje kwijtraakt.
De Nederlandse R hoort namelijk fatsoenlijk te rollen, vind ik. Mensen die de R stevig kunnen laten rollen genieten meteen mijn respect, net als mensen met en stevige handdruk. Net zomin als ik hou van een klef en slap handdrukje, hou ik ook niet van een klef en slap uitgerold erretje. Het toppunt is nog wel dat de mensen die die slappe R bezigen de R meestal op twee manieren uitspreken. Een prachtig woord als “rabarber” begint dan met een soort Franse, achterin-de-keel-R en heeft twee slappe erren. Getverrrrr.
Sascha de Boer – die overigens een geheimzinnig glimlachje heeft waar de Mona Lisa een puntje aan kan zuigen – beheerst de moderne, slappe R als geen ander. Alhoewel, “beheersing” is hier een slechte keuze. Het is eerder een gebrek aan beheersing. Slap gedoe is het gewoon. Ik erger me al sinds Kinderen-voor-Kinderen aan de slappe R en had eigenlijk alle hoop op verbetering opgegeven. Mijn eigen kinderen slap-erren vreselijk mee en ik corrigeer ze nauwelijks nog. Zelf hou ik wel moedig stand en blijf daadkrachtig rollen (en ik geef een stevige vijf).
En dan komt er ineens hoop uit een onverwachte hoek: de Nederlandse rapmuziek. Ik ben geen uitgesproken fan van de Nederlandse rapmuziek, maar hun erren zijn echt fenomenaal. En je hoort de jeugd deze nieuwe strakke erren overnemen. Daarom stel ik voor dat Sascha leert rappen. Of zullen we gewoon Lange Frans nieuwslezer maken? Ik zou het heel verrrrfgissont vinden.
Ontdooid
Ontplooid ben je vrij van plooien
Ontdaan ben je als je uit je doen bent
Onthutst ben je als je niet verder onthut kunt worden
Ontfrutseld ben je frutselvrij
Onteerd ben je eerloos
Ontwapend ben je weerloos
Ontkleed ben je bloot
Ontbloot ben je juist aangekleed
Ontlucht snak je naar adem
Ontgaan ben je aangekomen op je bestemming
Ontstemd ben je sprakeloos
Ontkomen ben je ontvlucht
Ontvreemd ben je genormaliseerd
Ontmoet ben je vrij van alle plichten
Onthaast wordt het groene knolleknollenland
Ontgroend ben je niet langer groen
Ontwaard ben je niet langer waar
Ontdooid ben je niet langer dood
Verwoede noten 